Poprzednia ] Strona Główna ] Spis treści ] Następna ]


Saga o Hakonie Dobrym

część pierwsza - przejęcie władzy

Hakon wybrany królem

Postępy króla Hakona w kraju

Odejście Eryka z kraju

Śmierć Eryka

Gunhilda i jej synowie

Bitwa w Jutlandii

Bitwa w Eyrarsund (Sund)

Wyprawa króla Hakona do Danii

O królu Trygve

O synach Gunhildy

Król Hakon jako prawodawca

Narodziny jarla Hakona Wielkiego


1.      Hakon wybrany królem

Hakon, przybrany syn Athelstana, był w Anglii w czasie (A.D. 934) gdy usłyszał o śmierci swojego ojca, króla Haralda i od razu poczynił przygotowania do wyjazdu. Król Athelstan dał mu ludzi i wybór dobrych statków i wyposażył go znakomicie na podróż. W czasie żniw Hakon przybył do Norwegii, gdzie usłyszał o śmierci swoich braci i że król Eryk przebywa w Viken, Hakon popłynął na północ do Trondheim i udał się na spotkanie z Sigurdem jarlem z Hlader, który był najzdolniejszym człowiekiem w Norwegii. Przyjął on dobrze Hakona. Zawiązali wspólnie sojusz a Hakon obiecał wielką potęgę Sigurdowi jeśli zostanie królem. Zebrali liczny ting a jarl Sigurd przedstawił na nim sprawę Hakona i zarekomendował go bondom jako króla. Następnie Hakon osobiście wystąpił i przemówił a ludzie, widząc go, mówili między sobą, „Harald Harfager znowu przybył, wyższy i młodszy.” Na początku swego przemówienia Hakon zaproponował siebie bondom jako króla, powiedział, że pragnie by nadali mu tytuł króla i udzielili pomocy przy obronie królestwa. Obiecał, ze swojej strony, uczynić wszystkich bondów właścicielami ziemskimi i nadać każdemu prawo posiadania ziemi, na której mieszka. Ta przemowa spotkała się z tak owacyjnym przyjęciem, że wszyscy zebrani wołali i wykrzykiwali, że chcą go swoim królem. W ten sposób lud Trondheim obrał sobie na króla Hakona, mającego wtedy piętnaście lat a on zorganizował sobie dwór, straż przyboczną i służbę i wyruszył w podróż po kraju. Do Uplandu dotarły wieści, że lud w Trondheimie obrał sobie króla, który pod każdym względem przypomina Haralda Harfagera, z tą tylko różnicą, że Harald uczynił wszystkich ludzi w kraju wasalami i niewolnymi a Hakon życzy dobrze każdemu i zwrócił bondom ich prawa własności, które Harald im zabrał. Wszyscy uradowali się z tej nowiny i przechodziła ona z ust do ust, rozprzestrzeniała się ona jak ogień w suchej trawie po całym kraju, aż po jego wschodnie krańce. Wielu bondów przybyło z Uplandu, by spotkać króla Hakona. Niektórzy przysyłali posłańców, inni upominki a wszyscy chcieli być jego ludźmi a król przyjmował ich z wdzięcznością.

2.      Postępy króla Hakona w kraju.

Wczesną zimą (935), król ruszył do Uplandu i wezwał lud na ting a wszyscy, którzy mogli przyjść napłynęli do niego. Zostawał ogłoszony królem na każdym tingu. Potem ruszył na wschód do Viken, gdzie synowie jego braci, Trygve i Gudrod i wielu innych przyszli do niego i skarżyli się na smutek i zło jakie czyni jego brat Eryk. Nienawiść do króla Eryka wzrastała coraz bardziej a do Hakona wszyscy czuli coraz więcej sympatii i zdobywali się na odwagę, by powiedzieć co myślą. Król Hakon nadał Trygvemu i Gudrodowi tytuły królewskie i posiadłości, którymi król Harald obdarzył ich ojców. Trygve dostał Ranrike i Vingulmark a Gudrod Vestfold, lecz że był jeszcze dzieckiem wyznaczył sobie zdolnych ludzi do rządzenia krajem. Hakon nadał ziemię swoim bratankom na tej samej zasadzie jaka obowiązywała wcześniej, że oddadzą mu połowę skatu i dochodów. Wiosną król Hakon powrócił na północ, przez Upland, do Trondheim.

3.      Odejście Eryka z kraju.

Król Hakon zebrał wczesną wiosną w Trondheim wielką armię i zwodował okręty. Lud z Viken również miał wielką siłę pod bronią i chciał przyłączyć się do Hakona. Król Eryk również ogłosił zaciąg w środku kraju, lecz źle mu szło zbieranie armii, gdyż przywódcy ludu opuścili go i zwrócili się do Hakona. Gdy Eryk stwierdził, że nie ma dość siły, by przeciwstawić się Hakonowi, pożeglował (A.D. 935) na Morze Zachodnie razem z ludźmi, którzy zgodzili się mu towarzyszyć. Najpierw popłynął na Orkady i zabrał ze sobą wielu ludzi z tego kraju a potem ruszył na południe, w kierunku Anglii, plądrując w Szkocji i w północnej części Anglii, gdziekolwiek wylądował. Athelstan, król Anglii, posłał wiadomość do Eryka, oferując mu w lenno posiadłości w Anglii, mówiąc, że król Harald jego ojciec był dobrym przyjacielem króla Athelstana i dlatego chce on życzliwie obejść się z jego synem. Posłańcy krążyli pomiędzy dwoma królami i uzgodniono, że król Eryk weźmie Northumbrię jako lenno od króla Athelstana i będzie tego kraju bronić przed Duńczykami i innymi wikingami. Eryk musi pozwolić się ochrzcić, razem ze swą żoną i dziećmi i wszystkimi ludźmi, którzy za nim podążali. Eryk zaakceptował tę ofertę, ochrzcił się i przyjął prawdziwą wiarę. Northumbrią jest nazywana piąta część Anglii. Eryk miał swą siedzibę w Yorku, gdzie przedtem żyli synowie Lodbroka a Northumbria została zamieszkana głównie przez Normanów. Odkąd synowie Lodbroka opanowali kraj, Duńczycy i Normani często go plądrowali, korzystając ze słabości władzy. Wiele nazw miejscowości w tym kraju jest norweskich, jak Grimsby, Haukfliot i inne.

4.      Śmierć Eryka.

Król Eryk miał przy sobie wielu ludzi, Normanów przybyłych razem z nim ze wschodu i przyjaciół z Norwegii, którzy dołączyli do niego później. Lecz mając mało ziemi, wyruszał na wyprawy każdego lata i plądrował w Szkocji, na Hebrydach, w Irlandii i Bretlandzie, i tak gromadził dobytek. Król Athelstan zmarł na łożu boleści, po panowaniu trwającym czternaście lat, osiem tygodni i trzy dni. Po nim jego brat Jatmund został królem Anglii a nie był on przyjacielem Normanów. Król Eryk nie był więc u niego w wielkich łaskach i spodziewano się, że król Jatmund będzie chciał ustanowić innego wodza nad Northumbrią. Gdy król Eryk o tym usłyszał, wyruszył na wiking, na zachód i z Orkadów wziął ze sobą jarlów Arnkela i Erlenda, synów jarla Torfeinara. Potem popłynął na Hebrydy, gdzie było wielu wikingów i królów wojska, którzy przyłączyli się do niego. Z całą tą siłą pożeglował najpierw do Irlandii, skąd wziął ze sobą wszystkich ludzi jakich mógł a potem plądrował w Bretlandzie. Stamtąd pożeglował na południe do Anglii i grabił tam jak gdzie indziej. Ludzie uciekali przed nim gdziekolwiek się pojawił. Jako że król Eryk był dzielnym wojownikiem i dysponował wielką siłą zbrojną, zaufał tak bardzo w swoich ludzi, że zapuścił się głęboko w głąb lądu podążając za uciekinierami. Król Jatmund wysłał króla, którego zwano Olaf, do obrony kraju a ten zgromadził nieprzeliczone zastępy zbrojnych i ruszył z nimi naprzeciw króla Eryka. Nastąpiła przerażająca bitwa, poległo w niej wielu Anglików, lecz gdy poległ jeden, zaraz trzech przychodziło na jego miejsce z wnętrza kraju i gdy nastał wieczór nadeszła zguba dla Normanów i wielu z nich poległo. Z końcem dnia zginął król Eryk a z nim pięciu królów. Trzej z nich to byli Guthorm i jego dwaj synowie, Ivar i Harek, polegli tam także Sigurd i Ragnvald a z nimi dwaj synowie Torfeinara, Arnkel i Erlend. Nastąpiła wielka rzeź Normanów a ci którym udało się uciec, wrócili do Northumbrii i przynieśli nowiny Gunhildzie i jej synom (A.D. 941).

5.      Gunhilda i jej synowie.

Gunhilda dowiaduje się o śmierci ErykaGdy Gunhilda i jej synowie wiedzieli już na pewno, że król Eryk zginął splądrowawszy przedtem kraj króla Anglii, stwierdzili, że nie mogą spodziewać się pokoju. Przygotowali się do opuszczenia Northumbrii ze wszystkimi statkami, które pozostawił król Eryk i wszystkimi ludźmi, którzy chcieli z nimi pójść. Wzięli także wszelkie ruchomości i dobra, które zgromadzili częściowo jako podatki w Anglii a częściowo jako łupy z wypraw. Na początek wzięli kurs, wraz ze swą armią na Orkady, gdzie jarlem był Thorfin Hausakljufer, syn Torfeinara i tam zrobili sobie przystanek na jakiś czas. Synowie Eryka podbili te wyspy i Hjaltland, biorąc dla siebie skat i pozostając tam przez całą zimę a latem wyruszyli na wiking na zachód, plądrując w Szkocji i Irlandii. Śpiewa o tym Glum Geirason:

Bohater, który umie dobrze prowadzić

Morskie konie przez spienione prądy,

Ten co w dzieciństwie jeździł na dzikich

Koniach marynarzy do brzegów Skanii.

I pokazywał Duńczykom swej łodzi łuk,

Szlachetnie przecinający ocean.

Na Szkocji brzegach wznieca łunę

Płomiennej wojny; zdobywczą dłonią

Prowadzi wielu wysokich szkockich wojowników

Do jasnych siedzisk w Odyna dworze.

Iskry ognia, przez diabła wojny

Rozniecone w płomień, rozszerzają się w krąg.

Tłumy drżąc uciekają, południowi wrogowie

Padają gęsto pod ciosami bohatera:

Ostrze bohatera kapie czerwienią

Na zieloną murawę wybrzeża.

6.      Bitwa w Jutlandii.

Gdy król Eryk opuścił kraj, król Hakon, przybrany syn króla Athelstana, podporządkował sobie całą Norwegię. Pierwszej zimy (A.D 936) odwiedził zachodnie rejony a potem wyruszył na północ i osiadł w Trondheim. Lecz, jako że nie można było oczekiwać pokoju tak długo jak król Eryk ze swą armią mógł nadejść do Norwegii od Morza Zachodniego, Hakon zamieszkał ze swymi zbrojnymi w środku kraju, - w okręgu Fjord, lub w Sogn, w Hordalandzie lub w Rogalandzie. Hakon ustanowił Sigurda jarla z Hlader rządcą całego okręgu Trondheim, którym on i jego ojciec władali przedtem za Haralda Harfagera. Gdy król Hakon usłyszał o śmierci swego brata Eryka i że jego synowie opuścili Anglię, stwierdził, że nie ma już wielkich powodów do obaw i  wyruszył za swym wojskiem latem do Viken. W tym czasie Duńczycy często łupili w Viken i czynili tam wiele zła. Lecz gdy usłyszeli, że król Hakon nadciąga z wielką siłą, zeszli mu z drogi do Hallandu a ci którzy byli najbliżej od króla, uciekli przez morze do Jutlandii. Gdy król się o tym dowiedział, popłynął za nimi z całą swą armią. Przybywszy do Jutlandii łupił wszystko wkoło. Gdy mieszkańcy się o tym dowiedzieli zebrali się w wielkiej liczbie, zdecydowani na obronę swego kraju i walkę. Była tam wielka bitwa. Król Hakon walczył tak dzielnie, że wysunął się przed swą chorągiew bez hełmu ani kolczugi. Król Hakon osiągnął zwycięstwo i ścigał uciekinierów daleko w głąb kraju. Tak mówi Guthorm Sindre w swej pieśni o Hakonie:

Szyjąc głęboko-błękitne morze wiosłami

Król zdążał do brzegów Jutlandii.

Spotkali się; i w bitewnej burzy

Zderzających się tarcz, wiele postaci

Rosłych wojowników na równinie,

Wiele ciał przez Hakona porąbanych,

Zżerają kruki, które z daleka,

Zwietrzywszy świąteczną ucztę wojny,

Przybyły czarnymi stadami na równiny Jutlandii

Pić wino krwi z żył.

7.      Bitwa w Eyrarsund (Sund).

Potem Hakon obrał ze swą flotą kurs na południe, szukając wikingów, aż po Zelandię. Wpłynął z dwoma kutrami do Eyrarsund, gdzie znalazł jedenaście łodzi wikingów i natychmiast je zaatakował. Skończyło się to jego zwycięstwem i oczyszczeniem łodzi wikingów ze wszystkich ludzi. Tak mówi Guthorm Sindre:

Hakon Dzielny, którego umiejętności są znane

Napiął w burzy bitwy łuk,

Pędząc przez fale do języka Zelandii,

Swoje dwa okręty obwieszone pozłacanymi tarczami,

I oczyścił pokłady swym błękitnym mieczem

Panującym nad losami wojny,

Jedenastu statków ludzi Vindlandu.

Sławne jest imię Hakona dzięki temu.

8.      Wyprawa króla Hakona do Danii.

Potem król Hakon przeniósł wojnę do Zelandii; obrabowując jednych, mordując innych, biorąc jeńców wojennych a od innych biorąc okup, a wszystko bez oporu. Następnie Hakon przemaszerował wzdłuż wybrzeża Skanii, łupiąc wszędzie, zbierając podatki i okupy z kraju i zabijając wszystkich wikingów, tak duńskich, jak i vindyjskich. Potem ruszył na wschód do okręgu Gotland, rabując tam i biorąc wielki okup z kraju. Tak mówi Guthorm Sindre:

Hakon, który w środku bitewnej zawieruchy

Stoi jak pewnie zakorzeniony dąb,

Podbił mieczem całą Zelandię:

Z Vindlandzkich wikingów brzegi

Skanii oczyścił; i, tarczą

Z Odyna koszulki, wziął z  pól Gotlandu

Okup czystego złota,

Który Hakon swym wojom dzielnym

Rozdał swobodną ręką, ten który nieugięty

Stał przeciw ulewie strzał.

Król Hakon powrócił jesienią ze swą armią i niezmiernymi łupami; i pozostał całą zimę w Viken, by bronić je przed Duńczykami i Gotlandczykami, gdyby je zaatakowali.

9.      O królu Trygve.

Tej samej zimy król Trygve Olafson powrócił z łupieżczej wyprawy po Morzu Zachodnim, spustoszywszy uprzednio Irlandię i Szkocję. Wiosną (A.D. 946) król Hakon ruszył na północ i ustanowił syna swego brata, króla Trygvego, rządcą Viken do obrony kraju przed wrogami. Hakon dał mu też na własność, wszystko co mógł uzyskać w Danii, którą poprzedniego lata król zmusił do zapłacenia skatu. Tak mówi Guthorm:

Król Hakon, którego ostry miecz zabarwił na czerwono

Swój szpic z jasnej stali przez wiele głów,

Ustanowił mężnego i dzielnego wojownika,

By obcych wrogów trzymał z dala, -

By zachował od wojny ten zielony kraj

Który czarna Noc urodziła karłowi Annarowi.

Przed wieloma statkami, które sprowadzają

Bitewne topory i kołyszą tarczami,

Na łabędzich oceanu łyżwach przybywają,

W białoskrzydłych statkach, wśród piany,

Przez morze, z dalekiej Irlandii,

Na wojnę z krajem Normanów.

10.  O synach Gunhildy.

Król Harald Gormson panował nad Danią w tym czasie. Bardzo źle przyjął to, że król Harald prowadził wojnę w jego włościach i słyszano, że zapowiedział wzięcie odwetu; lecz nie miało to nastąpić szybko. Gdy Gunhilda i jej synowie usłyszeli o tym, że między Danią i Norwegią zapanowała wrogość, przypłynęli tu z zachodu. Gunhilda wydała córkę króla Eryka, Ragnhildę za mąż za Arnfina, syna Thorfina Hausakljufera; i gdy tylko synowie Eryka odpłynęli, Thorfin znów objął władzę jarla nad wyspami Orkadzkimi. Gamle Eirikson był nieco starszy od swych braci, lecz nie był jeszcze dorosłym mężczyzną. Gdy Gunhilda i jej synowie przybyli z zachodu do Danii, zostali dobrze przyjęci przez króla Haralda. Dał im wielkie lenna w swym królestwie, tak że mogli utrzymać siebie i swych ludzi na wysokim poziomie. Król Harald uczynił także Haralda Eiriksona swoim przybranym synem, posadził go na swych kolanach i wziął go na swój dwór. Niektórzy z synów Eryka wyruszali na wiking, gdy tylko byli wystarczająco dorośli, i gromadzili dobra, rabując na wybrzeżach Morza Wschodniego. Szybko wyrośli na przystojnych mężczyzn, wyrastając nad swój wiek w sile i umiejętnościach. Glum Geirason opowiada o jednym z nich w pieśni Grafelda:

Słyszałem, że na Estlandu brzegach,

Wielkie zwycięstwa zostały osiągnięte.

Król, którego ręka jest zawsze łaskawa

W obdarowywaniu skaldów, jego chorągiew

Wznosi się ciągle w górę; podczas gdy, w środku grania

Mieczy, śpiewa jego wspaniałego miecza głos

Tak silny ramieniem, jak szczodry złotem,

Przerzedza szeregi dzielnych wojowników.

Potem synowie Eryka zwrócili się ze swym wojskiem na północ, do Viken i rabowali tam; lecz król Trygve trzymał wojsko w pogotowiu i ruszył im na spotkanie. Stoczyli wiele potyczek, w których zwycięstwo przechodziło z rąk do rąk. Czasami synowie Eryka plądrowali w Viken, a czasem Trygve w Zelandii i Hallandzie.

11.  Król Hakon jako prawodawca.

Tak długo, jak Hakon był królem Norwegii, panował pokój między bondami i kupcami; tak że żaden z nich nie nastawał na życie ni dobra drugiego. Miały miejsce także dobre zbiory, tak na morzu, jak i na lądzie. Król Hakon odznaczał się pogodnym usposobieniem, bystrą mową i był bardzo bystry. Był on także człowiekiem bardzo rozumnym i poświęcał dużo uwagi prawodawstwu. Nadał prawa na tingu Gula za radą Thorleifa Spake (Mądrego); a na tingu Frosta za radą jarla Sigurda i innych trondheimskich ludzi wiedzy. Prawa tingu Eidsiva były jako pierwsze ustanowione w kraju przez Halfdana Czarnego, jak to przedtem opisano.

12.  Narodziny jarla Hakona Wielkiego.

Hakon Dobry wylewa wodę nad synem SigurdaKról Hakon spędził Yule w Trondheim, a jarl Sigurd urządził dla niego święta w Hlader. Wieczorem pierwszego dnia Yule żona jarla, Bergljot, wydała na świat chłopca, nad którym potem król Hakon wylał wodę i nadał mu swe własne imię. Chłopak wzrastał i stał się w swoich dniach możnym i zdolnym mężczyzną, i został jarlem po swym ojcu, który był najdroższym przyjacielem króla Hakona.

do góry

Poprzednia ] Strona Główna ] Spis treści ] Następna ]